İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

İÇT 101: İçmimarlık ve Çevre Tasarımı’na Giriş

İçmimarlık ve Çevre Tasarımı, son yılların gittikçe popülerleşen meslek alanlarından biri. Popülerleşen bir mesleğin tüketimi şaşırtıcı değil; ancak kaç kişi tercih yaparken bölüm hakkında yeterince bilgiye sahip oluyor, kuşkuluyum. Mesela ben de hayatımın bir bölümünde öğrenim gördüğüm İçmimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümü’ne başlarken yeterli bilgiye sahip değildim.

Neden böyle bir yazı yazdığımdan bahsederek konuya girmek istiyorum. Amacım bölüm tercihi yapmak üzere karar verme aşamasında olan ve bilgiye ihtiyaç duyanların ulaşabilecekleri bir başvuru kaynağı yaratmak. Peki, neden? Her ne kadar birçok bölüm mezunu öğrenim gördüğü alanda çalış(a)masa da bana göre ideali emek verdiğin alanla ilgili iş yapmaktır. Bu çağda, pek çok insan farklı meslekler deneyimlemeyi (ne yazık ki bazen zorunlu nedenlerle) olağan kabul ediyor. Fakat yine de zaman hiç durmaksızın akarken üniversite yıllarında verilen emeğin bir şekilde karşılığını bulması gerektiğine inanıyorum. Bunun temel sağlayıcılarından biri tercih sürecinin doğru değerlendirilmesi.

Kişiler kararlarıyla kendilerini, aslında eş zamanlı olarak içinde bulundukları toplumu (belki de dünyayı) etkilerler. Daha iyi bir toplum (ve dünya) için doğru tercihler yapabilmek önemlidir. Üniversite ve bölüm tercihi hayat akışımızda doğrudan karşı karşıya kaldığımız bir nokta. Bazen bu tercihler dolaylı yoldan başka tercihlerin de kapısını aralar.

Bu yazıda İçmimarlık ve Çevre Tasarımı’ndan söz edeceğim. Kulaktan dolma bilgilerden değil; süreci yaşamış biri olarak gözlemlerimden, düşüncelerimden, hissettiklerimden ve fark ettiklerimden bahsedeceğim.

Yazdıklarım, soru işaretlerinizle anlaşmanızda dilerim yardımcı olur.

İçmimarlık ve Çevre Tasarımı Nedir?

Konut, okul, tiyatro salonu, müze, mağaza gibi birbirinden farklı amaçlar için hizmet veren her türlü mekânın; işlev, erişilebilirlik, kullanıcı isteği ve fiziksel ortam şartları gibi çeşitli etkenlere bağlı olarak, kullanıcının psikolojisi ve hayat kalitesine etki edeceğini de göz önünde bulundurarak tasarlanması ve uygulanması ile ilgili süreçlerin tamamı içmimarlık kapsamında değerlendirilir. Bu noktada “süreçlerin tamamı” kısmını biraz daha açabiliriz. Bir mekan için düşünülen tasarımın malzeme kararlarıyla birlikte çizim ve modelleme ile gösterilebilir hale getirilip uygulama aşamasına geçildiği an itibariyle, mekanda yapılabilecek tüm işlerin sıra ve uyum içinde gerçekleştirilmesi bir içmimarın sorumluluğu altındadır.

İçmimarlık & İçmimarlık ve Çevre Tasarımı

Türkiye’de biri Sayısal, diğeri Eşit Ağırlık puan türüyle öğrenci kabul eden ve sonuçta mezunları “İçmimar” olarak anılan iki bölüm var. Sayısal puanı ile öğrenci alan İçmimarlık, Eşit Ağırlık puanı ile öğrenci alan İçmimarlık ve Çevre Tasarımı‘dır. (Hatta bir süre önceye kadar bazı üniversiteler içmimarlık alanında öğrenci kabul ederken yetenek sınavı yapıyordu. Galiba şu an tamamen merkezi sınav ve yerleştirmeye dönüldü.) Bunların ders listeleri ve içeriklerinde birtakım farklılıklar olabilir. Ancak İçmimarlık ile İçmimarlık ve Çevre Tasarımı bölümleri kendi içlerinde de farklı üniversite bünyelerinde içerik farklılıkları gösterebilir. Bu kısma pek takılmamak lazım. İki bölüm öğrencisi de mezuniyet sonrasında “içmimar” olur. Fakat bana göre bir mesleğin iki farklı bölümde öğrenci yetiştirmesi doğru değil. Senelerdir yazılarla mesleği tanıtmak için çaba harcarım, sorusu olanlara cevap bulmaya çalışırım; bu konu gerçekten kafa karışıklığı yaratmaktadır.

Bu arada, “çevre tasarımı” ise yapıların yakın çevrelerinin (örneğin bir konutun girişi, verandası ve bunlar gibi dış mekan birimlerinin geçiş yolları) tasarlanması ve uygulanması ile ilgilidir. 

İçmimar ve Çevre Tasarımcısı Ne Yapar?

Mesleğin tanımına baktığımızda bir içmimarın birçok konuda (tasarım kültürü, bilgisayar destekli tasarım becerisi, malzeme bilgisi, sunum yeteneği, takım işleyişini yönetme vb.) son derece yeterli olması gerekir. Bu donanıma sahip kişiler bulunabileceği gibi bu alanlar içinde kısmi olarak uzmanlaşmak da sektörde karşılığı olan bir gerçekliktir. Yani kimileri ofis ortamında tasarım ve sunum süreçlerine yoğunlaşmışken kimileri şantiyede uygulama aşamasında iş yapabilir.

İçmimarlık ya da İçmimarlık ve Çevre Tasarımı bölümlerinden mezun olan bir kişi;

  • Kendi ofisini açarak ya da hali hazırda iş yapan mimarlık veya içmimarlık ofislerinde;
    • Tasarımcı
    • Teknik çizer ve görselleştirmeci
    • Malzeme ve sistem uzmanı
    • Denetçi
    • Danışman gibi rollerin birini veya birden çoğunu üstlenebilir.
  • Bir içmimar ofiste, şantiyede ya da yapıya yönelik malzeme ve ürünlerin üretildiği atölye ve fabrikalarda çalışabilir.
  • Bir içmimar konut, restoran, otel, hastane gibi işlev bazlı uzmanlaşarak çalışabilir.
  • Bir içmimar mobilya, aydınlatma gibi konu bazlı uzmanlaşarak çalışabilir.
  • Bir içmimar fuar standı gibi süreli mekanların tasarım ve uygulama süreçlerinde çalışabilir. 
  • Bir içmimar sinema platosunda, tiyatro sahnesinde ve televizyon stüdyosunda mekan tasarım ve uygulaması yapabilir.
  • Bir içmimar yat, karavan gibi işlev ve konforun önemli olduğu ulaşım araçlarının iç mekan tasarımı ve uygulamasında görev alabilir.
  • Bir içmimar üniversitelerin meslek yüksekokullarında ve fakültelerinde öğretim elemanı olabilir.
  • Bir içmimar seramik, armatür, mobilya gibi mekana yönelik ürünlerin satıldığı firmalarda ürün pazarlamacılığı yapabilir. Ayrıca bu tür firmaların mağaza yöneticiliğinde bulunabilir.

Mesleğin yurt dışında karşılığı var. Hatta Türkiye’de bazı firmalar yurt dışı bağlantılı işler de yapıyor. Dolayısıyla yurt dışında geçen bir kariyer planlaması da kurgulanabilir.

İçmimarlık Okulu Nasıl?

İçmimarlık ya da İçmimarlık ve Çevre Tasarımı bölümlerini, aslında “bölüm”den öte “okul” olarak ifade etmek istiyorum. Çünkü her ne kadar kurumdan kuruma yaklaşım ve uygulama değişiklikleri olsa da genel bakışta tasarım disiplinlerinin kendine özgü bir tavrı olduğunu düşünüyorum. İçmimarlık da tasarım disiplinlerinden biri olduğundan benim için yeni bir okuldu.

Tercih öğrencileri, bölümde yaşadığım zorlukları sorduklarında onlara hep aynı cevabı verdim:

“Nabi’nin ‘Hayrabat’ını bilerek geldiğim bölümde, karton kesip maket yaptım.”

İçmimarlık Öğrencisinin Kullandığı Malzemeler

Bilgisayar teknolojisinin gelişmesiyle birlikte elle çizim ve pafta (poster) hazırlama süreçleri yerini dijital olanaklara bırakmaya başlasa da üniversitelerin önemli bir kısmında dijitalsiz uygulamalar devam ediyor. Sadece soru bankası ve kalem kullanarak üniversiteye hazırlanan biri hayatını bu alana yönlendirdiğinde kendini bir anda şunları kullanırken bulabilir:

    • T Cetveli
    • Gönye (30’luk, 45’lik)
    • Pergel
    • Kurşun kalem (…3H, 2H, H, HB, B, 2B, 3B…)
    • Maket bıçağı
    • Metal cetvel
    • Kâğıt bant
    • Hamur silgi
    • Karton (Farklı renk ve gramajlarda)
    • Mukavva (Farklı tiplerde)
    • Boya (Sulu boya, gazlı kalem, kuru boya…)
    • Yapıştırıcı (Sürtmeli, sıvı, hızlı…)

İçmimarlık Öğrencisinin Kullandığı Bilgisayar Programları

Dijital tasarım çalışmaları ise yeterli güce sahip bilgisayarlarda çeşitli yazılımlar kullanılarak yapılır. Teknik çizim ve modelleme çalışmaları AutoCAD, Revit, 3D Studio Max, Rhinoceros, SketchUp ve TopSolid; görsel sunum çalışmaları ise Photoshop  gibi programlarda gerçekleştirilir. Öğrencinin bölüme başlar başlamaz bilgisayar bilgisini iş üretebilecek düzeyde geliştirmesi kolay olmadığından elde üretim (çizim, maket yapımı vs.) önemini korumaktadır.

İçmimarlık Öğrencisinin Gördüğü Dersler

Lisede Matematik, Türk Edebiyatı, Kimya gibi dersler görülürken içmimarlık okulunda şöyle dersler olur:

    • Temel Tasarım Eğitimi
    • Teknik Çizim ve Tasarı Geometri
    • Desen
    • İç Mekan Tasarımı
    • Sürdürülebilir Tasarım
    • Mesleki Hukuk
    • Evrensel Tasarım
    • Mobilya Tarihi
    • Mobilya Tasarımı
    • Bilgisayar Destekli Tasarım
    • İç Mekanda Yapı ve Malzeme
    • Strüktür Bilgisi
    • Sahne Tasarımı
    • Maliyet Analizi
    • Çevre Psikolojisi vb.

Her üniversitenin kendine göre bir ders listesi vardır. Kurumların Genel Ağ (Internet) sayfalarından dersler içerikleri ile birlikte görülebilir.

Çok Boyutlu & Çok Doğrulu Düşünme

Tasarım disiplinleri arasında yer alan içmimarlık alanında verilen eğitimin en önemli yanı bana göre çok boyutlu düşünce sisteminin geliştirilmesidir. Bununla birlikte üniversite kazanma sürecindeki tek doğrulu yaklaşımdan, çok doğrulu olabilecek bir çözümleme sürecine geçilerek zihnin bunu algılayıp kabul etmesini sağlamaya çalışmak da hayli önemlidir. Deneme sınavında bir matematik sorusu çıkar ve beş seçenekten biri doğrudur. Haliyle doğru seçenek işaretlendiğinde puan artar, hatta yanlış seçenek işaretlenirse ve yanlışlar belli bir sayıya (beş seçenekli sınavda dört yanlış) ulaşınca kazanılan doğrulardan biri kaybedilir. İçmimaride kişilerin vücut ölçüleri gibi çözümleri doğrulaştıran sınırlayıcılar vardır; ama renk, biçim, malzeme ve yöntem gibi etkenlerle sınırsız seçili birlikteliklerin kurulabileceği seçenekler mevcuttur. Bundan dolayı içmimaride ve genel olarak tasarım disiplinlerinde, üniversiteye hazırlık sürecinde karşılaşılan matematik sorusunun sonucu için olduğu gibi keskin bir doğru ya da yanlış yoktur. İçmimarlık okulunda zihin çok boyutlu ve çok doğrulu düşünmeye alışmaya çalışır.

Teorik Bilginin Uygulamaya Dönüştüğü Öğrenme: Staj

İçmimarlık okulunda, zihni çok boyutlu ve çok doğrulu düşünme sürecine yönelten dersler olduğu gibi bu yaklaşımın kullanıldığı veya desteklendiği kültür ve uygulama dersleri de verilir. İçmimarlık ya da İçmimarlık ve Çevre Tasarımı doğrudan uygulamaya yönelik bölümler olduğu için mezuniyet şartları arasında staj çalışması yapma zorunluluğu vardır. Belki üniversiteler arası değişim olabilir; ancak lisans öğrencisi olduğum dönemlerde Hacettepe Üniversitesinde 30 iş günü ofiste, 30 iş günü şantiyede staj yapmamız gerekiyordu. 

Bölüm Hakkında Kişisel Düşünceler

Üniversitelerde İçmimarlık ya da İçmimarlık ve Çevre Tasarımı bölümlerinin sayısı artıyor. Önceden açılmış bölümlerde ise kontenjan çoğalıyor. Peki, bölümlerin fiziksel ortamları bunu kaldırabilecek yeterlilikte mi? Örneğin Hacettepe Üniversitesinde öğrenci sayısı/kullanım alanı oranı bence uygun değildi. Bununla birlikte acaba mezunlar için istihdam koşulları sağlanabiliyor mu? İçmimarlık mesleği hakkında Genel Ağ’da araştırma yapıldığında, sözü edilen sorunlar arasında “imza yetkisi” öne çıkar. Bu sorun, aslında bir mimari faaliyette içmimar çalıştırmanın zorunlu olmadığını ifade eder. Yani içmimarlar projelerinde gerekli hukuki yetkiye sahip değildir. Günümüzde içmimar olmayan kişiler de kendilerini içmimar olarak tanıtarak piyasada yer alabiliyorlar. İç Mekân Tasarımı (Ön Lisans), Mobilya ve Dekorasyon (Ön Lisans), Mobilya Üretimi ve İç Mekân Tasarımı (Lisans) gibi bölümlerin mezunları da kendileri için doğru olmamasına rağmen içmimar sıfatını kullanabiliyorlar. Yetmezmiş gibi bu alanda uzaktan öğrenim yöntemiyle sertifika programları düzenleniyor. Böyle bir ortamda içmimarlık değer kaybediyor ve onca emek veren içmimarlar hem maddi hem manevi haklarını yeterince alamıyorlar.

İçmimarların Kişisel Özellikleri

Buraya kadar konunun arapsaçına dönmüş teknik kısmından söz ettim. Biraz da kişisel özelliklerden bahsederek yazıyı tamamlayacağım. Herkes içmimar olabilir mi veya olmalı mıdır? Yukarıda saydım; bu mesleğin çalışma ortamında ve çalışma alanında çeşitlilik söz konusudur. İnsan istedikten sonra kendi karakterine uygun bir noktaya tutunmayı başarabilir. Ancak biraz daha ideal olanı -tabii kendi fikrimce- düşünmek istiyorum.

İçmimarlık alanında eğitim hayatı da iş hayatı da kolay değil. Bazen sonu gelmeyecekmiş gibi düşünülen düzenleme, düzeltme ve geliştirme süreçleri söz konusu. Bu nedenle sabırlı olunmalı; azim ve kararlılıkla işi bitirmeye odaklanılmalı. İletişim becerisi de çok önemli. İlk sunumdan sonraki gözden geçirme aşamalarına, uygulama sürecinden iş teslimine kadar kendini ve çalışmanı iyi ifade edebilmek, ayrıca karşıdaki kişiyle (hoca, işveren, uygulayıcı…) nitelikli bir diyalog kurabilmek olmazsa olmazlar arasında yer alır. Duruma göre ofiste diğer çalışanlarla ve yöneticilerle, şantiyede ve atölyede uygulamacılarla, mağazada satış temsilcileriyle iyi bir takım oyunu ortaya koyabilmek gerekir. Zamanı yönetimi de öğrencilik sürecinin ilk günlerinden itibaren bütün iş hayatını da içine alacak şekilde içmimarların edinmesi şart olan özelliklerin başında bulunur. Ayrıca bir içmimarın yenilikleri (malzeme yeniliği, yöntem yeniliği, eğilim yeniliği, özgün tasarımlar…) takip edebiliyor olması çağın gerektirdiği seviyeyi yakalamasında onu destekler.

İçmimarlık ve Çevre Tasarımı ile ilgili aklınıza takılan ve bu yazıda cevabını bulamadığınız soruları yorum yazarak gönderebilirsiniz.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir