İçeriğe geçmek için "Enter"a basın

AEM 101: Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği’ne Giriş

Pek az insanın bildiği, sadece birkaç üniversitede öğretim faaliyetleri sürdürülen, ama 46 yıllık geçmişi olan bir bölümden bahsetmek istiyorum: Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği. Aslında ilk kez 1973’te Hacettepe Üniversitesinde “Ağaç İşleri” adıyla ön lisans programı olarak kuruldu, 1975’te lisans programına dönüştürüldü, 1982’de “Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği” olarak yeniden tanımlandı. Hacettepe Üniversitesinde 1000’den fazla insan mesleğe kazandırıldı. Günümüzde Hacettepe Üniversitesinde Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği alanında lisans öğrenimi yok, ancak Yüksek Lisans düzeyinde eğitim çalışmalarına devam ediliyor.

2009 yılında ülke genelinde yaklaşık 20 üniversitede bulunan Teknik Eğitim Fakültesine öğrenci alımı durduruldu ve yerine Teknoloji Fakültesi açıldı. 2018’de Teknoloji Fakültesi bünyesinde Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Bölümü’ne kayıt alan iki üniversiteden biri olan Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesinde 2011-2012, Gazi Üniversitesinde ise 2012-2013 Eğitim Öğretim Yılı’ndan itibaren eğitim faaliyetleri başladı. (Bundan önce Teknik Eğitim Fakültesinde “Mobilya Dekorasyon Eğitimi” bölümü vardı.) Az tanınan, dolayısıyla az tercih edilen ve kısıtlı kontenjanı bulunan bölümün kabul şartını sağlayan puan, birçok mühendislik dalına göre düşük seviyede.

Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Ne Demek?

Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği’ni bir sacayağa benzetebiliriz. Öbeğin her bir sözcüğü, üç ayaktan birini temsil eder. Onlarca malzemenin (masif ahşap, yonga levha, lif levha, kontrplak, vida, çivi, tutkal, kavela, boya, vernik…) bir tasarım yaratarak ya da yaratılmış bir tasarımı uygulamak üzere çeşitli makine ve el aletleriyle (daire testere, planya, matkap, çekiç, tornavida…) ürüne dönüştürülmesi işlemlerinin tamamı “Ağaçişleri” olarak değerlendirilebilir. “Mühendislik” ise bu alanın uzmanlığıdır. Sektörde kullanılan malzemelerin ve yapılmış ürünlerin daha iyi, daha verimli, daha kaliteli gibi pozitif anlamda nasıl güçlendirilebileceği araştırılır. Aynı zamanda yeni ürün geliştirme de bu kapsamda düşünülmelidir. “Endüstri” kısmı ise malzeme temin edilmesinden, üretim ve satış sürecinde insan kaynağının doğru şekilde kullanılmasına, iş yeri kurma ve yönetme kararlarından satış ve pazarlama noktasındaki yaklaşımlara dek  geniş bir işletmecilik kültürüyle ilgilidir.

Çok Yönlü Bir Bölüm

Farklı bir lisans programını tamamlayarak başladığım Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı’nda yüksek lisans derslerine geçmeden önce bir yıl süreyle Bilimsel Hazırlık programına tabi tutuldum. Yeni duyanlar için “bilimsel hazırlık” konusu kısaca şöyle özetlenebilir: “Bu lisansüstü programının yeterince anlaşılabilmesi ve süreçten daha fazla yararlanılabilmesi için lisans düzeyinde birtakım dersin alınması gerekir.” O sene aldığım derslerden bahsederek alanın akademik çalışma perspektifini açıklayabilirim.

Ağaç Malzeme Teknolojisi: “Ağaçişleri” diyoruz da bu ağaç nedir, ne değildir? Ağaç zorluklara karşı nasıl direnir? Ağacın kimyasal yapısı nasıldır? Ağacın fiziksel özelliklerinden söz ederken neleri göz önünde bulundurmalıyız? Ağaç nasıl şişer veya çatlama hangi koşullarda meydana gelir? Hangi ağaçtan hangi alanda faydalanılır?

Ağaç Malzeme Koruma Teknikleri: Böceklerin ağaç malzemeye zararı nedir? Mantarlardan kaynaklanan yıkıma karşı nasıl önlem alınır? Ağaç malzeme sürtünme etkisine karşı nasıl korunur? Istakoz ve oyucu midyeler, deniz içindeki iskeleleri nasıl etkiler?

Ağaçişleri İşleme Makineleri: Doğada gördüğümüz çam ağacı, bir piknik masasına nasıl dönüşür? Kesme, delme, düzeltme, şekillendirme gibi farklı işleri yerine getiren aletlerin çalışma ilkeleri nedir? Bu aletlerde çalışırken alınması gereken güvenlik önlemleri var mıdır?

Üretim Teknikleri: Üretim aşamasında ne gibi yaklaşımlardan söz edilir? Bilgisayar destekli üretimin avantajları nelerdir? Tasarımdan paketlemeye kadar nasıl bir süreç işler?

Gereç Teknolojisi: Ağaçişleri sektöründe kullanılan malzemeler nelerdir? Farklı ürünlere yönelik paketlerde teknik özellikler nasıl okunur? Menteşe seçimi nasıl yapılır? 

Ahşap Yapılar ve Konstrüksiyonlar: Ağaç malzeme nasıl bir araya getirilir? Hangi yapım yönteminin kullanılacağına nasıl karar verilir?

Üst Yüzey İşlemleri: Boyanın işlevleri nelerdir? Boyama hangi aşamalarla gerçekleşir? Sentetik boya ile doğal boyanın insan sağlığı üzerine etkisinde bir fark var mıdır?

Üretim Planlaması: İşletme nedir? Ağaçişleri sektöründe üretim süreci nasıl planlanır? Üretim yerlerinin seçiminde hangi faktörlere dikkat edilir?

Saydığım bu derslerin yanı sıra Lisans sürecinde Genel Fizik, Genel Kimya ve Genel Matematik ortak dersleriyle birlikte Teknik Çizim ve Tasarı Geometri, Bilgisayar Destekli Tasarım, Bilgisayar Destekli Üretim, Mobilya Stilleri, Döşeme Teknolojisi, Malzeme Mekaniği, Malzeme Mukavemeti, Mühendislikte İstatistik, Üretim Sistemleri, Kalite Yönetimi, Ahşap Ürünlerin Pazarlanması ve İş Etüdü gibi farklı düşünme biçimlerini gerektiren zorunlu ve seçmeli dersler de program kapsamında yer alır. (Derslerin tam listeleri -içerikleri hakkında bilgi vererek- üniversitelerin Genel Ağ [Internet] sayfalarında bulunur.) Yani Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Bölümü’nde malzeme anatomisi, tasarım, üretim, işletme gibi farklı alanlara dair dersler verilir.

Akademik Kadro

Bir bölümün akademik kadrosunu incelemenin çeşitli yolları vardır. Kimisi öğretim elemanı sayısına bakar, kimisi Profesör, Doçent, Doktor Öğretim Üyesi, Öğretim Görevlisi, Araştırma Görevlisi gibi öğretim elemanı unvanlarının dağılımını göz önünde bulundurur. Bu tür bilgilere üniversitelerin bölüm sayfalarından ulaşılabilir. Yükseköğrenim sürecinde biraz zaman geçirmiş biri olarak bölüm tercihi yapacak arkadaşlara önerim, öğretim elamanlarının sayısından veya unvanından çok onların öz geçmişlerini göz önünde bulundurmalarıdır. Nerede öğrenim görmüşler, neler yapmışlar, hangi alanlarda çalışma gerçekleştirmişler? Hatta haklarında yapılan bir haber (örneğin bir tasarım yarışmasında ödül kazanma, bilimsel araştırma projesi başarısı, meslek hakkında görüş bildirme vs.) var mı diye Genel Ağ üzerinde küçük bir araştırmayı da şahsen önemli görüyorum.

Bölümün Öne Çıkan Özelliği: İş Yeri Eğitimi

Yükseköğretim kurumlarında, birçok program kapsamında staj yapma zorunluluğu bulunur. Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği’nde de yaz döneminde staj çalışması mezuniyet için şarttır. Ancak bununla kalmaz; bölüm öğrencisi sekiz dönemlik sürecin bir dönemi boyunca İş Yeri Eğitimi gerçekleştirmek durumundadır. Diploma öncesinde mesleği kısa sayılmayacak bir sürede uygulama aşamasında görmek, eksik olunan noktaları fark etme ve onları geç kalmadan tamamlama fırsatını öğrenciye sunar. Ayrıca İş Yeri Eğitimi çalışma sahası içinde teknik ve sosyal becerinin gelişmesini sağlar. Staj yaptığı ya da İş Yeri Eğitimi’ni tamamladığı yerde mezuniyet sonrasında istihdam olanağına kavuşan kişiler de vardır. Staj ve İş Yeri Eğitimi uygulamaları birçok açıdan faydalıdır.

Ağaçişleri Endüstri Mühendisi Ne Yapar?

  • Mobilya firmalarında tasarımcı olarak bulunabilir; teknik çizim, modelleme gibi bilgisayar destekli tasarım alanlarında görev üstlenebilir.
  • Ağaçişleri sektöründe bulunan onca alanda ürün pazarlamacılığı yapabilir.
  • Üretim şefliği, mağaza müdürlüğü gibi yönetim kademelerinde bulunabilir.
  • Aksesuar, boya gibi ağaçişleri sektörü kapsamında yer alan firmaların araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) bölümlerinde yeni ürün geliştirebilir.
  • Ağaç ev ya da yoğunlukla ağaç malzeme kullanan mimarlık/içmimarlık ofislerinde ya da yat konusunda çalışan firmalarda tasarımcı, uygulamacı veya danışman olarak görev alabilir.
  • Üniversitelerin meslek yüksek okullarında veya fakültelerinde öğretim elemanı olarak çalışabilir.
  • Müzik aleti, oyuncak, aydınlatma gibi bambaşka alanlarda uzmanlaşıp ahşap tasarım ve üretimler gerçekleştirebilir.

Mesleğin yurt dışında da karşılığı var. Bu alanlarda yurt dışında bir kariyer de kurgulanabilir.

Bölüm Hakkında Kişisel Düşünceler

Bölümün giriş puanının düşük olması, mesleğin yeterince tanınmaması ve dolayısıyla tercih edenin az bulunmasıyla ilgili. Bunun dışında, içeriğinin niteliği ve çalışma alanının genişliği hiç tartışmasız iyi. Ben de lise yıllarımda Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği‘ni bilmiyordum. Lisans öğrencisiyken bir hocamın bu bölümden mezun olduğunu öğrenerek haberdar olmuştum. Memleketimde 2011 yılından itibaren bu alanda eğitim verildiğini ise ancak lisans mezuniyetinden sonra öğrendim. İçtenlikle söylüyorum; bugün lisans programına başlayacak bir öğrenci olsam bu bölümü tercih edebilirdim.

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi / Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği

Bu kısımda, bölümün Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesinde nasıl deneyimlendiğinden ve bölümde sunulan olanaklardan söz edeceğim. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi 1992 senesinde kuruldu, yani 27 yıllık bir geçmişe sahip. 2011 senesi itibariyle Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Bölümü’ne öğrenci alımı başlandı. Öğrenci/Öğretmen iletişiminin şaşırtıcı derecede iyi olduğu bölümde çayın bütünleştirici bir etkisi olduğunu düşünüyorum. Ayrıca ilk zamanlar tuhaf bulduğum, ama gitgide değerini hissettiğim tokalaşma eylemi de iletişimin gelişmesine destek veriyor. Muğla’nın il merkezi olan Menteşe’de, üniversitenin Kötekli Yerleşkesi’nde bulunan Teknoloji Fakültesinde Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği dışında Bilişim Sistemleri Mühendisliği, Enerji Sistemleri Mühendisliği bölümleri de var. Bölümle ilgili akademik müfredat dışında son birkaç yılda İstanbul’da İnovasyon Haftası etkinliklerine, İzmir’de ise Mobilya Fuarı’na katılım sağlandı; ayrıca il içinde Bodrum Mutfak firmasına teknik gezi düzenlendi. Bunun dışında onlarca akademisyenin katıldığı Uluslararası Mobilya Kongresi gerçekleştirildi.

Bölümün Fiziksel Olanakları

Ders içeriğine göre kullanılan ortamlar değişiyor. “Bilgisayar Destekli Tasarım” gibi dersler bilgisayar laboratuvarında, “Üretim Teknikleri” gibi dersler Ahşap Atölyesi’nde, “Üretim Planlaması” gibi dersler sınıflarda işleniyor. Bilgisayar laboratuvarı ve sınıflarda televizyon ya da projeksiyon imkanı bulunuyor. Böylece öğretim elemanına da bağlı olmakla birlikte derslerde sözlü anlatım dışında aktarım biçimleri kullanılabiliyor. Ayrıca Ahşap Atölyesi’nin üst katında Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Bölümü’ne ait laboratuvarlar bulunuyor. Bu laboratuvarlarda boya geliştirme, ağaç malzeme koruma, mekanik testler gibi çeşitli bağlamlarda araştırma çalışmaları yürütülüyor. Bu çalışmalarda öğretim elemanlarıyla birlikte lisans ve lisansüstü düzeyde öğrenciler çalışıyor.

Öğrenci Değişim Programları

Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği Bölümü’nde Farabi ve Erasmus gibi öğrenci değişim programları uygulanıyor. Yani belirli şartlar sağlandığı takdirde bir dönem yurt içi veya yurt dışında başka bir üniversitede geçirilebiliyor. Erasmus’la yurt dışında staj yapma olanağı da söz konusu. Bölümde kayıtlı her 5 öğrenciden yaklaşık olarak 4’ü erkek. Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği meslek alanında kadın sayısının daha fazla olması gerektiğine inanıyorum. Genel mesleki başarının yükselmesinde bunun da payı olacaktır. Zira tanıdığım ilk Ağaçişleri Endüstri Mühendisi bir kadındı.

Ağaçişleri Endüstri Mühendisliği ile ilgili aklınıza takılan ve bu yazıda cevabını bulamadığınız soruları yorum yazarak gönderebilirsiniz.

İlk yorum yapan siz olun

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir